ابتدا چند اصطلاح مهم در ترجمه برای درک عناصر واژگانی و ترجمه توضیح داده خواهد شد :
Vocabulary = واژگان
Lexicon = واژگان
item Vocabulary /element = عنصر واژگانی
itemlexical /element = عنصر لغوی/ واژگانی، کلمه
Lexeme = عنصر واژگانی
Collocation = مجموعة همایشی
کلمه یا واژه واحدی از زبان است که در گفتار بین دو مکث و در نوشتار میان دو فضای خالی واقع میشود.
مثال: (الف) احمد دوان دوان آمد.
ب. مینا یواش یواش به قطار نزدیک شد.
جمله زیر را درنظر بگیرید:
We are interested in football
در این جمله پنج کلمه ولی سه لغت است. زیرا کلمات are interested in روی هم یک لغت یا عنصر واژگانی را تشکیل میدهند.
مجموعه همایشی :عبارتست از دو یا چند کلمه که همواره باهم به کار رفته و یک لغت یا عنصر واژگانی را تشکیل میدهند.
در جملهای که بدان اشاره شد، are interested in یک مجموعه همایشی است.
عناصر واژگانی و ترجمه
عناصر واژگانی و ترجمه
تقسیم بندی مجموعه های همایشی :
الف. اصطلاح (idiom) ب. غیراصطلاح
اصطلاح. چنانچه معنای یک مجموعه همایشی از معنای کلمات تشکیل دهنده آن قابلدرک و استنباط نباشد، آن مجموعه همایشی را ’اصطلاح‘ گویند.
مثال: He put off the meeting.
الف. کلمات قاموسی (Content words) : کلمات معنادار که برای اشاره به اشیاء و مفاهیم بهکار میروند.
ب. کلمات دستوری (Structure words) : کلماتی هستند که معنای مستقلی ندارند و صرفاً برای ایجاد ارتباط میان کلمات قاموسی در داخل سازه های زمانی ایفای نقش میکنند.
مثال: ’به‘، ’از‘، ’را‘، ’برای‘.
مثال: کتاب، قلم، نوشتن
زبانشناسی ساختاری و معنای عناصر واژگانی :
هر زبان نظامی منحصربفرد می باشد که عنصرهای آن (آوائی، دستوری و واژگانی) جوهر و همچنین ارزش وجودی خود را در داخل چارچوب آن نظام و در رابطه با سایر عنصرها نظیر خود اخذ میکنند.
حوزه معنایی
حوزه بندهای معنایی نظام واژگانی زبانها ممکن است باهم فرق داشته باشد. این امر مشکل مهمی در تعیین معادله ای واژگانی برای مترجمپیش میآورد.
مثال: بعضی از زبانها مثلاً دو واژه اساسی برای اشاره به رنگها دارند،بعضی ۳ یا ۴ و زبان انگلیسی ۱۱ واژه دارد.
منبع : عناصر واژگانی و ترجمه
واحد پیام، متن (text) است، و هر متن از یک یا چند جمله تشکیل شده است. جمله، واجد متن است و نقش عمده ای در متن ایفا می کند. هر جمله ای که توسط شخصی بیان می شود به یک موقعیت و بافت اجتماعی تعلق دارد.
مثال: استادی در کلاس درس خطاب به دانشجویی می گوید: ?You haven’t done the assignment, have you
ویژگیهای موقعیتی این جمله عبارتند از: متکلم کیست؟ چه شغلی دارد؟ مقام اجتماعی وی چیست؟ چه لباسی پوشیده است؟ چند سال دارد؟ چه ارتباطی با مخاطب دارد؟ دیدگاه اجتماعی وی چیست؟ مخاطب کیست؟چند سال دارد؟ مرد است یا زن؟ دانشجوی چه رشته ای است؟ چه رابطه ای با متکلم دارد؟ چه کسانی در کلاس حضور دارند و چه می کنند؟ آیا مخاطب را می شناسند؟کلاس درس، از نظر فیزیکی چه ویژگیهایی دارد؟ چند پنجره دارد؟ جمله در چه زمانی ادا شده، شب یا روز؟ و غیره.
ویژگیهای موقعیتی و ترجمه
ویژگیهای موقعیتی و ترجمه
کت فورد ویژگیهای موقعیتی متمایز دختری را که وارد اتاق می شود و جمله ‘I’ve arrived’ را ادا می کند، بدین شرح تشریح می کند:
الف. متکلم تنها و یک شخص است و این امر در انتخاب ضمیر ‘I’ در مقابل سایر ضمایر نظیر we، you، he مشخص است.
ب- عمل "ورود" که منجر به انتخاب کلمه arrive در مقابل leave یا eat شده است.
ج- رویداد فعل مربوط به گذشته است.
د- به موقعیت جاری کلام ارتباط دارد. این ویژگی منجر به انتخاب صورت فعلی زبان حال کامل شده است.
ه- موقعیت جاری جمله فوق "حال" می باشد. و به همین خاطر زمان غیر ماضی انتخاب شده است.
این ویژگیهای موقعیتی متمایز که بدان ها اشاره شد، برای تبلور پیام مورد نظر متکلم مؤثر می باشند. ویژگیهای مهم زبانی: ویژگیهایی که در نظام یکی از زبانها مؤثر بوده و مهم شمرده می شوند، ولی تأثیری بر نقش ارتباطی متن مربوطه در موقعیت ارتباطی یاد شده ندارند. مثل پسوند "م" در آمدم.ویژگیهای مهم نقشی: این ویژگیها تأثیر مستقیم بر نقش ارتباطی متن یا جمله مربوطه در موقعیت ارتباطی خود دارند.
ترجمه ناپذیری زبانی : یک متن هنگامی از نظر زبانی غیر قابل ترجمه است که از میان ویژگیهای مهم زبانی متن مبدأ، یک یا چند ویژگی، جزء ویژگیهای مهم نقشی ارتباط مربوطه نیز محسوب می شود.
مثال مرجان لب لعل تو مر جان مرا قوت
یاقوت نهم نام لب لعل تو یا قوت
ترجمه ناپذیری فرهنگی : یک متن هنگامی به زبانی دیگر از نظر فرهنگی غیر قابل ترجمه است که از میان ویژگیهای مهم نقشی متن مبدأ یک یا چند ویژگی در فرهنگ زبان مقصد موجود نباشد.مثال: امشب در مسجد جامع شهر مراسم دعای کمیل برگزار می شود.
منبع : ویژگیهای موقعیتی و ترجمه
امر ترجمه یا جایگزینی مواد متن زبان مبدأ با مواد متن زبان مقصد به عللی جهتهای مختلفی ممکن است پیدا کند و در هر مورد منجر به پیدایش ترجمههایی شود که هر یک نشانه برداشت متفاوتی از جایگزینی باشد. از جمله میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- تفاوت در نظامهای دو زبان و ابزارهای متن آنها
- هدف مترجم از ترجمه یک متن
- مخاطب یا خواننده متن ترجمه شده
- و نوع یا سیاق متن مورد ترجمه
تعریف انواع ترجمه
تعریف انواع ترجمه
کت فورد و تعریف انواع ترجمه
ترجمه کامل: کلیه عناصر متن مبدأ بدون استثنا با عناصر زبان مقصد جایگزین میشود.
ترجمه غیرکامل : قسمتی از متن زبان مبدأ جایگزین نشده باقی میماند. این امر بخاطر نوع متن و ضرورتهای ناشی از آن است.
مثال: ترجمه کتاب دستور زبان انگلیسی به فارسی با هدف بررسی نظام زبان انگلیسی است. در بسیاری از موارد نیز این کار جنبه آموزشی دارد. لذامترجم مجبور است بخشهایی از متن زبان مبدأ را به زبان مقصد ترجمه کند و بخشهایی را عیناً به زبان انگلیسی نقل نماید . nor و neither را میتوان بدون اینکه زوج به هم پیوسته محسوب شوند، به عنوان قیود اضافی منفی به کار برد. کلا پیشفرض این کلمات آن است که جملة قبلی منفی است، چه به صورت آشکار، مانند جمله ۱ و یا ضمنی، مانند جمله ۲٫
۱= He did not receive any assistance from the authorities nor did he believe their assurance that action would soon be taken
۲= Many people are only dimly aware of the ways in which the environment can be protected. Nor have governments made sufficient efforts to educate them
ترجمه کلی : امر جایگزینی متن زبان مبدأ در همه سطوح اعمال میشود.
Example:
SL: Translation is a branch of contrastive
linguistics.
TL : ترجمه شاخهای از زبانشناسی مقابلهای است.
ترجمه محدود : امر جایگزینی در همه سطوح اعمال نمیشود.
Example:
SL: Phonology is the study of the sound system of a language.
TL : فونولوژی عبارتست از مطالعه سیستم صوتی زبان.
ترجمه محدود :
آواشناسی عبارتست از مطالعه نظام صوتی زبان.
توجه: آرایش کلمات جمله انگلیسی در فارسی نیز حفظ شده است. یعنی جایگزینی در سطح نحو در این جمله اعمال نشده است.
ترجمه کلی :
مطالعة نظام صوتی زبان را آواشناسی مینامند
ترجمه آزاد :
مترجم، پیام متن مبدأ را به صورت آزاد در چارچوب زبان مقصد ترجمه میکند.
در این نوع ترجمه، پیام و معنای متن مبدأ حائز اهمیت است نه تعداد کلمات، جملات، عبارات و غیره.
مثال: خداحافظ بدون توجه به تعداد و ماهیت دستوری و معنایی کلمات سازندة آن، در انگلیسی به Good-bye ترجمه میشود.
ترجمه وابسته به ردیف یا کلمه به کلمه:
مترجم آرایش ردیفی متن مبدأ را حفظ میکند و کلمه را به کلمه، عبارت را به عبارت، و جمله را به جمله ترجمه مینماید. مثال: ترجمه وابسته به ردیف ”خداحافظ“ میشود
God protector
ترجمه تحتاللفظی :
مترجم تا حدودی کلمه به کلمه عمل مینماید ولی گاهی برای بهتر رساندن پیام، کلمات یا عناصری به زبان مقصد اضافه میکند.
مثال: ترجمه تحتالفظی عبارت خداحافظ به انگلیسی میشود.
God protect you.
نیومارک (Newmark, 1981) در مورد دو نوع ترجمه بحث میکند:
ترجمه معنایی ( Semantic Translation )
ترجمه پیامی (Communicative Translation)
مثال:
ترجمه پیامی رنگی نشوید SL: Wet Paint
ترجمه معنایی رنگ مرطوب
استعمال دخانیات ممنوع
No Smoking ترجمه پیامی
It is forbidden to use tobacco products. ترجمه معنایی
منبع : تعریف انواع ترجمه
ترجمه، داد و ستد اندیشه و سخن میان زبان ها، از جمله فعالیت های ضروری بشری است. این که انسان ها به ترجمه نیاز دارند و متون ترجمه را به همان شکل بدیهی به کار می گیرند که متون زبان مادری خود را، انکارناپذیر است. کشورها و ملت ها روزانه در زمینه های گوناگون اجتماعی، دانش و فن، بازرگانی بین المللی، مطبوعات، سفر، ادبیات، ارتباط دولت ها و… به ناگزیر یا دلخواه با متون دیگر زبان ها سروکار دارند.
ترجمه از این جهت اهمیت دارد که هر کس جز با یک یا دو زبان غیر مادری آشنایی سطحی یا کاملی ندارند. اما متون علمی، ادبی، آموزشی یا حتی خصوصی الزاما همیشه به زبان مادری ما نیستند. اغلب به زبان هایی نگاشته می شوند که اشرافی بر آن نداریم، وانگهی حتی معلومات گسترده ما از یک زبان بیگانه هنوز به معنای آن نیست که این معلومات برای درک تمامی متون آن زبان کافی باشد. زیرا معیار خواندن و درک موثر نیز وجود دارد و شرط است. آدمی متون زبان مادری خود را سریع تر، بهتر و عمیق تر از متون زبان بیگانه درک می کند. آنچه مبحث ترجمه را پر رنگتر می سازد، نیاز به ترجمه فارسی به انگلیسی و ترجمه انگلیسی به فارسی در انجام پروژه های علمی و پژوهشی می باشد.
اهمیت ترجمه
اهمیت ترجمه
نگاهی اجماعی به اهمیت ترجمه
در عصر ما که بر افتادن مرز میان ملت ها یکی از شاخص های آن است، نیاز به ترجمه ابعادی هر دم گسترده می یابد. بیشتر انسان ها افزون بر یک میلیارد به زبان چینی حرف می زنند. انگلیسی با بیش از سیصد و سی میلیون سخنور، دومین و اسپانیایی سومین زبان جهان است.در مراحل بعد روسی، عربی و آلمانی می آید. طبیعی است که پایه و مقام زبان ها را شمار سخنوران آن تعیین نمی کند. اهمیت زبان وابسته به عناصر دیگری است، همچون موقعیت اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و علمی کشوری که زبان مربوط در آن رواج دارد
در زمینه تولید کتاب آمریکا، روسیه، آلمان، ژاپن و انگلستان به ترتیب نخستین مقام ها را دارند. ترجمه در روسیه بیش از هر کشور دیگر انجام می گیرد. مقام دوم در این زمینه از آن آلمان است، اسپانیا و فرانسه در مقام سوم و چهارم قرار می گیرند. نیز یاد آور می شویم که بیشترین ترجمه ها از زبان انگلیسی، سپس از روسی انجام می گیرند.
پاسخ این پرسش که کدام نویسندگان جهان بیش از دیگران ترجمه شده اند، از این قرار است: والت دیسنی از آمریکا، آگاتا کریستی از انگلستان، برادران گریم از آلمان. دیگر نویسندگان آلمانی که از راه ترجمه نزد ملت ها بیشترین خواننده را داشته اند عبارتند از هرمان هسه، برتولت برشت، یوهان ولفگانگ فون گوته و توماس مان.
ترجمه روندی چند بعدی از دریافت و تفسیر و تعبیر است که ما را از متنی در زبان مبدا به متنی تا حد امکان برابر آن در زبان مقصد می رساند. شرط این کار درک معنای واژه ها، محتوا و سبک متنی است که مترجم پیش رو دارد. ما وقتی می توانیم ترجمه کنیم که فهمیده باشیم و برای فهمیدن، میزان معینی از هوش لازم است. اما شمارگر الکترونی هوش ندارد و تنها هنگامی عمل می کند که برنامه نویس قبلا تمامی داده ها را به شکلی فراخور سیستم کارکرد آن را در اختیارش بگذارد. و نکته این است که زبان های طبیعی یک سیستم بسته نیستند، تا از پیش و در تمامی موارد ممکن و احتمالی برنامه نویسی شوند، بلکه نظامی باز دارند. از این رو ماشین نمی تواند از تمام مسائل و موارد بیان که از سرشاری قدرت کلام و تنوع آن سرچشمه می گیرد، تحلیلی روشن انجام دهد و بر اساس تجربه و خرد آن ها را بسنجد.
منبع : اهمیت ترجمه